İnkılaplar ve Siyasal Gelişmeler (Tarih)

Cumhuriyetin İlanından Önceki Sorunlar

  • Rejimin adının olmaması
  • Devlet başkanının olmaması
  • Devlette hükümet bunalımı olması

Cumhuriyet’ in İlanı (29 Ekim 1923 “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. “
Sonuçları :
Rejimin adı : Cumhuriyet
Devletin Adı : Türkiye Cumhuriyeti
Meclis hükümeti yerine kabine sistemine geçildi.
Devrimler için uygun ortam hazırlandı.

İlk Cumhurbaşkanı : Mustafa Kemal Atatürk
İlk başbakan : İsmet İnönü
İlk Meclis Başkanı : Fathi Okyar

Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924) (Din ve Devlet işleri ayrılıyor.)

  • Halifeliğin, ulusal egemenlik anlayışı ile çatışması
  • Son halife Abdülmecit’ in devlet işlerine karışması
  • Laik düzen önünde engel olması

Sonuçları :

  • Laik düzen önündeki engel kaldırıldı.
  • Devlet yönetiminde ikili yapı ortadan kalktı.

Uygulama Aşaması :

  • Osmanlı Hanedanları yurt dışına çıkarıldı.
  • Erkan- ı Harbiye Vekaleti —> Genel Kurmay Başkanı
  • Şerriye ve Evkaf  Vekaleti —> Diyanet İşleri Başkanı- Vakıflar Genel Müdürlüğü
  • Tevhid-i Tedrisat yasası çıkarıldı.
  • Bütün Okullar M.E.B e bağlandı.


Not : Şeyhül İslamlık Diyanet İşleri Bakanlığının kurulmasıyla sona erdi.

1924 Anayasası (Neden 1924 Anayasası İlan edildi)

  • 1921 Anayasasının bir çok konuda yetersiz olması
  • Devletin alt ve üst yapısında gerçekleşen devrimlerin; anayasal sistemde yerlerini alma gereksinimi
  • Batı Dünyasının 1921 Anayasasını, anayasa olarak kabul etmemesi

Demokrasi Denemeleri
Demokrasi = Tercih = Siyasi Partilerin Çokluğu= Çok Partili Yaşam

Cumhuriyet Halk Partisi (9 Eylül 1923) Devrimleri yapan parti

  • Yeni devletin ilk partisidir.
  • Halk partisi olarak kurulmuş Cumhuriyet adını almıştır.
  • Anadolu Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti partiye dönüşmüştür.
  • Atatürk ilkelerini 1935′ te tüzüğe geçirmiştir.

Terakki Perver Cumhuriyet Partisi (17 Kasım 1924)

  • İlk muhalefet partisidir.
  • Kurtuluş Savaşı komutanlarınca kuruldu. (Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Bey)
  • Ekonomide liberalizmi savunmuştur.
  • Dini, Politikaya kattığı söylenmektedir.
  • Şeyh Sait ayaklanmasının çıkması nedeniyle Takriri Sükun Yasası ile 5 Haziran 1925′ te kapatılmıştır.
  • Mustafa Kemal ile aralarında Temel ayrım laik devrimlerdir.

Şeyh Sait Ayaklanması (13 Şubat 1925)
Türkiye Cumhuriyet’ ni yıkmaya yönelik ilk isyandır. Musul’ u kaybetmemize sebep olmuştur.

Nedeni: İngiltere ile Musul konusunda bir çözüme uaşılmamış olması

  • Türk Ordusu Musul’ a doğru ilerlemekteydi.
  • Şeyh Sait ve ona bağlı kişiler Piran’ daayaklanma çıkardılar.
  • Fethi Bey hükümeti istifa etti, İsmet Paşa yeni hükümet kurdu.
  • 4 Mart 1925′ te Takriri Sükun Yasası çıkarıldı.
  • Yasa ile rejim korundu bölgede güvenlik sağlandı.
  •  İstiklal Mahkemeleri Kuruldu.

Türk Medeni Yasası (17 Şubat 1926) (Amaç: Kadın-Erkek eşitliğini sağlamak.)
Kadın erkek eşitliğini sağlamak amacıyla çıkarıldı.

Sonuçları :

  • Hukuk birliği sağlanmıştır.
  • Kadınlar istediği mesleğe girebilecektir.
  • Evlilikte tek eşlilik getirildi.
  • Kadınlara’ da boşanma hakkı verildi.
  • Mirasta kadınlarada hak verildi. Mahkemelerde tanıklık yapabileceklerdi.

Neden İsviçre Medeni Yasası İlan Edildi ?

  • Avrupa’ da kabul edilen son yasa olması
  • Çok karmaşık sorunlara bile politik sorunlar getirmesi
  • Bünyemize uygun olması

Not: Patrikhanelerin yargı yetkiside bu yasa ile sona sermiştir.

Eğitim ve Kültür Alanındaki Yenilikler

  • Tevhid-i Tedrisat Yasası (13 Mart 1924)
  • Eğitimde dağınıklık giderildi.
  • Eğitim devlet işi oldu
  • Çağdaş laik eğitime geçildi.
  • Eğitimde dinsel niteliğe son verildi.

Medreselerin Kapatılması (11 Mart 1924)
Amaç : Toplumdaki kültür farklılığını yok etmek, eğitimde laik düzeni oturtmak amaçlı kapatıldı.
Günümüz eğitim sisteminin temellerinin atıldığı “Maarif Teşkilatı hakkında yasa kabul edildi.

Yeni Türk Harflerinin Kabul Edilmesi (1 Kasım 1928)

  • Arap harfleri ile okuma yazmanın zor olması
  • Okuma yazmanın zor olması
  • Okuma yazma oranını arttırmak

Sonuç : 1928 yılında yasa çıkarıldı ve okuma yazma seferberliği başlatıldı.

Çağdaş Kültürü Yerleştirme Çabaları

  • Millet Mektepleri kurulmuştur. (1929)
  • Halk Evlerinin kurulması (1932) Dil, edebiyat, müzecilik alanında faaliyet gösterdi.
  • Köy Enstütüleri açılmıştır. ( 1940)
  • Türk Tarih Kurumu’ nun Açılması (12 Nisan 1931 Milliyetçilik)
  • Osmanlı Tarihinden daha eski tarihimizi öğrenmek.
  • Ümmetçi tarihten ulusalcı tarihe geçiş.

Sonuçları :

  • Orta Asya Tarihi araştırılmaya başlandı.
  • Müzecilik, etnoloji!! , arkeoloji gelişmeye başlamıştır.
  • Anadolu’ nun eski tarihine sahip çıkılmıştır.

Türk Dil Kurumunun Açılması (Milliyetçilik)

  • Bilim ve hukuk dili Arapça, Edebiyat dili Farsça halk ise Türkçe konuşuyordu. Ulusal bir dilin olması gerekiyordu.
  • 12 Temmuz 1932′ de T.D.K ile :
  • Türkçe’ yi yabancı dillerden arındırmak, Türkçeyi bilim-kültür dili yapmak

Sosyal alanda İnklaplar
Kıyafet Devrimi (25 Kasım 1925)

  • 1925′ te giyim alanıdaki ilk yenilik “şapka yasası” ile oluştu.
  • Din adamları, dini giysilerini yalnızca ibadet yerinde giyebilirler.
  • Türk kadınları isterse ; çarşaf ve peçe kullanabileceklerdir.

Tekke-Zaviye ve Türbelerin Kapatılması (Laiklik)

  • Tarikat bireylerinin toplandığı yer : Tekke ve Zaviye
  • Sonucu Tekke ve Zaviyeler kapatıldı. (30 kasım 1925)
  • Tarikatları simgeleyen giysisi törenle yasaklandı.

Ölçü birimlerinin Değişmesi

  • 1 Ocak 1926 Rumi ve hicri takvim  Miladi Takvim
  • 1 Ocak 1926 Uluslararası saat sistemine geçildi.
  • 20 Mayıs 1928 Arşın yerine Metre, Okka yerine Kilo kullanılmaya başlandı.
  • 1935 Haftasonu tatli Pazar gündür artık.

Not: Amaç batı ile işbirliği yapmak İkiliklere son vermek.

  • Soyadı Yasasının Çıkarılması (21 Haziran 1934) (Halkçılık)
  • Toplumsal karmaşayı önlemek, resmi işleri kolaylaştırmak amaçlı çıkarıldı.
  • Ağa, hacı gibi ayrıcalık veren ünvanlar kaldırıldı.
  • 1934 çıkarılan yasa ile Mustafa Kemal’ e Atatürk soyadı verildi.

Ekonomik Alandaki Gelişmeler
Ekonomik bağımsızlığı güçlendirmek amaçlı yapılacak olan program İzmir İktisat Kongresi’ nde açıklanmıştır.

Tarım

  • Aşar vergisinin kaldırılması “Köylü milletin Efendisidir.”
  • Ziraat Bankasının gücü arttırıldı. Ziraat Mektepleri açıldı.
  • Tarım Kredi Koperatifleri kuruldu.
  • 1929′ da Toprak Reform Yasası çıkarıldı.
  • 1923 – 1929 arası en çok gelişen sektör tarımdır.

Ticaret

  • 1924 İş bankasının kurulması
  • 1926 Kabotaj Yasası ile denizlerde gemi işletme hakkı Türklere tanındı.
  • 1930 Merkez Bankasının kurulması

Sanayi

  • 1927 çıkarılan Teşvik-i Sanayi Yasası ile özel sektöre destek vermek.
  • 1934 Birinci beş yıllık Kalkınma Planı uygulanmıştır.
  • Pek çok büyük sanayi kuruluşu ortaya çıktı. (Sümerbank)

Sağlık

  • 1920 ilk sağlık bakanlığı kuruldu.
  • Beden Eğitimi teşkilatı kuruldu.

Ulaşım

  • Karayolları ve demiryollar geliştirilmiştir.
  • Türkye Demiryolları işletmesi kurulmuştur.
  • Yabancıların elindeki demir yolları millileştirilmiştir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*